Quy trình sản xuất là gì? Tìm hiểu về 6 dạng quy trình sản xuất cơ bản

Quy trình sản xuất là hệ thống các bước kết hợp giữa nguồn lực con người, máy móc và công nghệ để biến nguyên liệu thô thành sản phẩm hoàn chỉnh. Hiểu rõ các dạng quy trình sản xuất cơ bản như: sản xuất liên tục, sản xuất theo lô, sản xuất đơn chiếc và sản xuất hàng loạt là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao năng suất trong cả quá trình. Cùng Q Systems tìm hiểu thông tin chi tiết về quy trình sản xuất là gì và 6 dạng quy trình sản xuất cơ bản.

1. Quy trình sản xuất là gì?

1.1. Khái niệm

Quy trình sản xuất (Quá trình sản xuất) là một hệ thống các bước được thiết lập theo một trình tự logic để biến đổi nguyên vật liệu đầu vào thành sản phẩm hoàn thiện thông qua việc kết hợp giữa sức lao động, máy móc và công nghệ.

Một doanh nghiệp thiết lập quá trình sản xuất của riêng mình để sản xuất hàng hóa đặc biệt cho khách hàng của mình. Một công ty quyết định lựa chọn phương pháp sản xuất nào dựa trên các yếu tố như nhu cầu của người tiêu dùng, dự báo bán hàng, kỹ thuật lắp ráp, vật liệu liên quan và nguồn lực sẵn có.

Ví dụ: bạn có thể chọn sản xuất một sản phẩm với số lượng lớn trong khi một nguyên liệu nhất định đang có trong kho hoặc đang được bán tốt. Hoặc với số lượng nhỏ hơn để đáp ứng đơn đặt hàng của khách hàng mà không phải trả thêm chi phí lưu kho.

Nhiều quy trình sản xuất ngày nay bắt nguồn từ cuộc Cách mạng Công nghiệp những năm 1800. Đưa ngành công nghiệp chuyển từ thuần túy lao động chân tay sang con người kết hợp máy móc. Và khi công nghệ tiến bộ, các quy trình trở nên dễ hiểu và dễ tuân theo hơn.

Mỗi cách tiếp cận là duy nhất với những lợi thế nhất định để hoàn thành một nhiệm vụ cụ thể. Và có những phân ngành trong ngành như sản xuất thực phẩm, may mặc, hóa chất hoặc điện tử.

1.2. Các bước trong quá trình sản xuất

Mỗi sản phẩm và doanh nghiệp đều có quy trình riêng, nhưng nhìn chung đều vận hành dựa trên 8 bước cốt lõi: Hoạch định sản xuất, yêu cầu sản xuất, lệnh sản xuất, duyệt lệnh sản xuất, thu mua nguyên vật liệu, tiến hành gia công, kiểm định chất lượng sản phẩm và đóng gói và đưa ra thị trường.

• Bước 1 - Hoạch định sản xuất: Đây là bước lập chiến lược tổng thể bao gồm việc xác định nhu cầu thị trường để dự báo sản lượng, thiết lập định mức sản xuất nhằm tránh lãng phí tồn kho, và lập kế hoạch nguyên vật liệu chi tiết để đảm bảo chu trình chạy liên tục.

• Bước 2 - Yêu cầu sản xuất: Sau khi có kế hoạch, doanh nghiệp tính toán nhu cầu thực tế và phân chia khối lượng công việc hợp lý cho các nhà máy, phân xưởng nội bộ hoặc điều phối cho các đơn vị gia công bên ngoài.

• Bước 3 - Lệnh sản xuất: Thiết lập bộ tài liệu quy định cụ thể về số lượng sản phẩm, thời gian hoàn thành, vị trí sản xuất và các yêu cầu kỹ thuật đi kèm cho từng đợt hàng.

• Bước 4 - Duyệt lệnh sản xuất: Lệnh sản xuất cần được quản lý hoặc chuyên gia chất lượng xét duyệt để đảm bảo mọi tiêu chuẩn và điều kiện đã sẵn sàng trước khi chính thức bấm máy.

• Bước 5 - Thu mua nguyên vật liệu, hàng hóa: Thực hiện tuyển chọn nhà cung cấp, đặt hàng, kiểm tra đầu vào và triển khai các phương án lưu kho an toàn để bảo vệ phẩm cấp nguyên liệu.

• Bước 6 - Tiến hành gia công sản phẩm: Kết hợp nguyên liệu, máy móc và nhân công để tạo ra thành phẩm theo đúng lệnh sản xuất. Quá trình này đòi hỏi sự tổ chức chặt chẽ để đảm bảo hiệu suất và chất lượng đồng nhất.

• Bước 7 - Kiểm định chất lượng sản phẩm (QC): Thực hiện kiểm tra, xác minh các chỉ số kỹ thuật và tiêu chuẩn đã đề ra. Những lô hàng không đạt yêu cầu sẽ được tách riêng để xử lý hoặc sản xuất lại kịp thời.

• Bước 8 - Kết thúc quá trình sản xuất: Sau khi vượt qua kiểm định, sản phẩm được đóng gói, cập nhật dữ liệu xuất kho và vận chuyển đến các cơ sở kinh doanh để trao tận tay khách hàng.

2. Các dạng quy trình sản xuất cơ bản

Dựa trên quy mô và đặc thù sản phẩm, các doanh nghiệp thường vận hành theo 6 mô hình quá trình sản xuất chính: sản xuất đơn chiếc, sản xuất theo lô, sản xuất hàng loạt, sản xuất liên tục, sản xuất rời rạc và tùy chỉnh hàng loạt để tối ưu hóa năng suất.

Sản xuất rời rạc (Discrete Manufacturing)

Sản xuất rời rạc sử dụng một dây chuyền lắp ráp hoặc sản xuất. Mặc dù nó đa dạng hơn nhiều so với sản xuất lặp đi lặp lại và cho phép thay đổi và thay đổi thường xuyên hơn.

Một công ty có thể sản xuất nhiều kiểu dáng, kích thước hoặc sửa đổi cho một sản phẩm với quy trình sản xuất rời rạc. Mặc dù điều đó thường có nghĩa là quá trình sản xuất có thể mất nhiều thời gian hơn do phải thiết lập thêm hoặc loại bỏ nếu cần.

Các nhà sản xuất ô tô và máy bay sử dụng quy trình sản xuất rời rạc. Sản xuất linh phụ kiện điện thoại, ô tô, xe máy cùng với nhiều công ty sản xuất quần áo, thiết bị y tế, đồ chơi, giầy dép,….

Sản xuất hàng loạt và sản xuất đơn chiếc có thể coi là 1 dạng đơn giản của Sản xuất rời rạc

Sản xuất hàng loạt (Repetitive manufacturing)

Sản xuất hàng loạt hay Sản xuất lặp đi lặp lại thích hợp khi thực hiện gia công lặp đi lặp lại 1 sản phẩm với tốc độ sản xuất đã cam kết.

Quy trình sản xuất này có các dây chuyền sản xuất chuyên dụng. Tất cả đều làm việc trên cùng một sản phẩm hoặc thành phần cả ngày, mọi ngày quanh năm. Bởi vì có rất ít thay đổi và thiết lập, bạn có thể điều chỉnh tốc độ hoạt động với nhu cầu hoặc yêu cầu của khách hàng để tạo ra nhiều mặt hàng hơn hoặc ít hơn.

Nhiều công ty sản xuất hàng điện tử, ô tô hoặc hàng tiêu dùng như tủ lạnh và máy sấy quần áo sử dụng quy trình sản xuất lặp đi lặp lại.

Sản xuất gián đoạn (Job shop manufacturing)

Sản xuất gián đoạn (Sản xuất đơn chiếc) - Xưởng sản xuất sử dụng các khu vực sản xuất thay vì dây chuyền lắp ráp và thường được sử dụng cho các sản phẩm tùy chỉnh, số lượng nhỏ. Được sản xuất theo đơn đặt hàng cho một số khách hàng nhất định như nhà may, thợ đóng giày tùy chỉnh xưởng in.

Nhiều nhà chế tạo máy móc cũng sử dụng loại hình sản xuất này để chế tạo máy móc công nghiệp phục vụ địa phương, linh kiện tàu thủy hoặc các bộ phận chuyên dụng cho ngành hàng không.

Với những tiến bộ trong công nghệ, một số xưởng có thể áp dụng phần mềm giúp quản lý quy trình làm việc và sản xuất. Khi mở rộng quy mô khối lượng mà để đạt tốc độ sản xuất cao hơn. Một doanh nghiệp có thể chuyển từ sản xuất tại xưởng chung sang sản xuất lặp đi lặp lại, cho phép tự động hóa nhiều hơn và sử dụng ít người hơn.

Sản xuất theo mẻ (Batch process manufacturing)

Sản xuất theo mẻ là quá trình sản xuất trong đó một lượng hữu hạn thành phẩm hoặc bán thành phẩm được tạo ra từ một lượng các nguyên liệu đầu vào. Theo một quy trình xử lý cho trước trong một khoảng thời gian nhất định và sử dụng một hoặc nhiều thiết bị.

Quá trình sản xuất theo mẻ thường có tính linh hoạt, mềm dẻo do sự phong phú về sản phẩm và đa dạng về các thiết bị cần được điều khiển. Vì lí do này, cho đến hiện nay, rất nhiều nhà máy có công nghệ sản xuất theo mẻ vẫn đang được vận hành bằng tay.

Sản xuất thực phẩm, in báo, đóng sách và dược phẩm thường dựa vào quy trình sản xuất theo mẻ.

>> Xem thêm về giải pháp Sản xuất theo mẻ của Aveva

Quy trình sản xuất liên tục (Continuous process manufacturing)

Quá trình sản xuất liên tục chạy mọi lúc như sản xuất lặp đi lặp lại. Sự khác biệt là quá trình này tập trung vào các nguyên liệu thô thường là khí, bột, chất lỏng hoặc nguyên liệu nung chảy.

Trong dạng sản xuất này, máy móc thiết bị và các tổ hợp sản xuất được trang bị chỉ để sản xuất một số nhỏ loại sản phẩm vì vậy hệ thống sản xuất không có tính linh hoạt.

Để hạn chế sự tồn ứ chế phẩm và khơi thông dòng chuyển sản phẩm trong nội bộ quá trình sản xuất, cân bằng năng suất trên các thiết bị và các công đoạn sản xuất phải được tiến hành một cách thận trọng và chu đáo.

Dạng sản xuất liên tục thường đi cùng với tự động hoá quá trình vận chuyển nội bộ bằng hệ thống vận chuyển hàng hoá tự động. Tự động hoá nhằm đạt được một giá thành sản phẩm thấp, một mức chất lượng cao và ổn định. Mức tồn đọng chế phẩm thấp và dòng luân chuyển sản phẩm nhanh.

Trong các doanh nghiệp dạng sản xuất liên tục bắt buộc phải thực hiện phương pháp sửa chữa dự phòng máy móc thiết bị (sửa chữa trước khi máy hỏng) để tránh sự gián đoạn hoàn toàn của quá trình sản xuất.

Lọc dầu, nấu chảy kim loại, sản xuất giấy, sản xuất thép, sản xuất xi năng và một số sản phẩm thực phẩm như nước sốt cà chua, nước trái cây, bơ, dầu ăn….sử dụng quy trình sản xuất liên tục.

Các dạng quy trình sản xuất khác

In 3d

Được phát triển vào những năm 1980, in 3D sử dụng các vật liệu tổng hợp và vật liệu khác nhau như nhựa và kim loại để tạo ra hàng hóa ba chiều từng lớp dựa trên mô hình kỹ thuật số, thay vì sử dụng lao động vật lý hoặc cơ giới hóa. Đây là lĩnh vực phát triển nhanh, với hàng chục nhà sản xuất thiết bị và hàng trăm nghìn mặt hàng in 3D đã có mặt trên thị trường.

Mặc dù in 3D có thể tốn kém, nhưng nó cũng mang lại tiềm năng giảm giá thành nhanh, đồng thời cho phép các công ty tạo và thử nghiệm sản phẩm trước khi cam kết sản xuất trên quy mô lớn hơn. Quy trình sản xuất đang phát triển này đã được sử dụng cho các sản phẩm như: Mô hình, Thiết bị y tế và nha khoa, Chân tay giả, Nhạc cụ, Linh kiện, Thậm chí là xây dựng các tòa nhà

Gia công cơ khí

Gia công sử dụng các công cụ điều khiển bằng năng lượng để tạo hình các vật liệu và kim loại rắn bằng cách loại bỏ các vật liệu thừa ra khỏi chi tiết, thường là bằng cách cắt tỉa. Gia công là nền tảng của ngành công nghiệp và bao gồm những thứ như máy ép, công cụ tạo phoi và máy móc hiện đại.

Đúc

Đúc liên quan đến việc chất rắn hòa tan thành chất lỏng khi được làm nóng và đổ vào khuôn hoặc hốc liệu. Đúc có thể tạo ra các hình dạng phức tạp hoặc đơn giản từ bất kỳ loại kim loại nóng chảy nào với nhiều lựa chọn cho các thiết kế khác nhau.

Trên đây chúng ta vừa đi qua các dạng quy trình sản xuất cơ bản, vậy nhà máy của bạn áp dụng Quy trình sản xuất nào? Và bạn có mong muốn cải tiến hiệu suất nhà máy của bạn không?

Q Systems là đại diện tại Việt Nam của hãng phần mềm AVEVA. Với hơn 50 năm kinh nghiệm trong việc cung cấp các giải pháp cho các nhà máy công nghiệp, chúng tôi thấu hiểu những khó khăn, những mong muốn cải tiến hiệu suất của bạn.

Hãy liên hệ chúng tôi để được tư vấn các giải pháp Quản lý, giải pháp số hóa nhà máy của bạn nhé.

Q Systems- AVEVA

Đối tác Chuyển đối số của bạn và hơn thế nữa.

Email: qsystems@hn.vnn.vn
Tel: (+84) 24.3976 0144.